مذهب مالکی به عنوان دومین مکتب فقهی بزرگ اهل سنت، بر پایه این پیش فرض شکل گرفته است که رفتار و سنتهای جاری ساکنان مدینه در قرن دوم هجری، به دلیل مجاورت با زمان پیامبر، خود به تنهایی یک منبع تشریعی و برتر از احادیث انفرادی (خبر واحد) است. ما در این بخش به واکاوی منتقدانه این رویکرد میپردازیم که چگونه مالک بن انس با تدوین کتاب «الموطأ»، عملاً عرف و عادات محلی و قبیلهای یک جغرافیای خاص را به مرتبه قوانین الهی و ابدی ارتقا داد و راه را برای ورود فرهنگ بدوی عربستان به بطن شریعت هموار کرد؛ این دسته به تحلیل این واقعیت میپردازد که چگونه مذهب مالکی با تکیه بر «مصالح مرسله» (مصلحتاندیشیهای فقهی)، به جای ترویج عقلانیت، به ابزاری برای حفظ وضع موجود و توجیه سنتهای محافظهکارانه در آفریقا و اندلس تبدیل شد و با ترجیح دادن سنتِ سنتی بر نقد ساختاری، مانع از بازنگری در احکام خشن و بدوی در طول تاریخ گشت.
