جعفر بن محمد، معروف به صادق، ششمین امام شیعیان کلیدی ترین چهره در تبدیل تشیع به یک نظام حقوقی و کلامی تمام عیار است که در دوره گذار سیاسی از بنیامیه به بنیعباس، با تأسیس آنچه مکتب جعفری نامیده میشود، هزاران حدیث را در جزئیترین امور زندگی انسانی از طهارت تا سیاست وارد پیکره دین کرد. ما در این بخش به واکاوی انتقادی این موضوع میپردازیم که چگونه ادعای «دانش بیکران» او در تضاد با واقعیتهای علمی زمانه قرار دارد و بسیاری از آموزههای انتسابی به وی (مانند طبالصادق یا مباحث کیمیاگری) در واقع بازتولید دانش یونانی و طب سنتیِ آمیخته با خرافات زمانه بوده است؛ همچنین این دسته به تحلیل هوشمندانه استفاده او از اصل تقیه میپردازد که چگونه به عنوان یک چتر حفاظتی، مانع از نقد تناقضات کلامی و رفتاری او در برابر خلفای عباسی شد و با تقدس بخشی به نهاد امامت، راه را برای حاکمیت بلامنازع فقها بر اندیشه و مال پیروان (از طریق نهادینه کردن خمس) هموار ساخت تا تشیع را از یک اقلیت تحت ستم به یک قدرت اقتصادی و فکری سازمانیافته تبدیل کند.
