کتاب “فرگشت انسان” نوشته شروین وکیلی، داستانی زندگانی انسان با رویکرد زیستشناختی است، که به زمانهای بسیار قبل از ظهور تمدن آریایی بازمیگردد. این کتاب اساسی به شمار میآید، زیرا فرآیند ظهور و دگرگشت انسان هوشمند و عوامل اساسی تشکیلدهندهی تمدن را بررسی میکند.
امروز نیز، همانطور که همیشه بوده، انسان موضوع مورد توجه است. او موضوعی است که نیاز به بررسی علمی دارد که بر اساس شواهد تجربی و قوانین منطقی صورت بگیرد و در عین حال موضوعی فلسفی است که نیاز به تفکر درباره جنبههای مختلف آن دارد. انسان همچنین یک مسئله اخلاقی و هنری است.
انسان، پیچیدهترین موجود زمین است که در حال حاضر زندگی میکند. او موجودی است که از زوایای مختلف میتوان جنبههای مختلف و پیچیدهی آن را مشاهده کرد و آن را همچون الله، خدای اسلام گرایان که جفنگ زده و انسان را «اشرف مخلوقات» خطاب کرده یا مانند پاسکال «کِرمِ احمقِ زمین» نامید.
سوال مرکزی کتاب “فرگشت انسان” این است: انسان به عنوان یک گونه از موجودات، چه جایگاهی را در فرآیند تکامل زندگی بر زمین دارد؟ و چه عواملی باعث شدهاند که گونه انسان ویژگیهای کنونی خود را بهدست آورده است؟
هدف این کتاب، ارائه تصویری منطقی و سازگار از انسان به عنوان یک سیستم زنده است، تصویری که با شواهد تجربی و یافتههای علمی اخیر پشتیبانی میشود و فرزانگی لازم برای تحلیل وضعیت کنونی خودمان را نیز فراهم میآورد. این هدف تنها با داشتن محدودهی دقیق در زمینهی دانشهای مرتبط با انسان و انجام تحقیقات مرتبط، ممکن میشود و از مواجهه با شواهد و دادههای غیرضروری جلوگیری میکند.
کتاب “فرگشت انسان” برای اولین بار ده سال پیش نوشته شد و برای دانشجویان کلاس تکامل دانشگاه تهران تهیه شد که نیاز به منابع فارسی موثر در این زمینه داشتند. این کتاب برای انتقال شواهد انسانشناسی و رفتارشناسی مربوط به تکامل گونهی انسان به دانشجویان نوشته شد. در آن زمان دانشجویان این کتاب را با نام “نسل هیولا” شناختند؛ زیرا در آن، گونه انسان را به عنوان نوعی هیولا توصیف کرده بود.
چند سال بعد، این کتاب با عنوان “تبارشناسی انسان” بازنویسی شد و دوباره با انتشار توسط ناشران معتبر به چاپ رسید. اما به دلیل ناتوانی در پاسخ به نیازهای مخاطبان، این تلاشها موفقیتآمیز نبودند. در نهایت، این کتاب به عنوان متنی آغازین برای مجموعهی کتابهایی که به تاریخ ایران زمین میپردازند، انتشار یافت.
اما گنجانده شدنِ کتاب “فرگشت انسان” در مجموعهای که به تاریخ اختصاص یافته، و آغاز شدن دورهی تاریخ ایرانزمین با کتابی که به تکامل زیستی گونهی آدم میپردازد، نیازمند توضیحی است. حقیقت آن است که پژوهشهای تاریخی در کل، و به ویژه پژوهشهای تاریخی انجامشده در کشورمان و آنچه به نام تاریخ ایرانزمین اعتبار و حیثیت یافته، در خلأ علمی و بیخبری کاملی از دستاوردهای علوم تجربی تحول یافته و به جایگاه امروزین رسیده است. این بدان معناست که در کتابهای تاریخی بسیار به گزارهها و برداشتها و باورهایی برمیخوریم که تنها با نیمنگاهی به علوم تجربی و دانشهای دقیق، مردود بودنشان نمایان و بدیهی مینماید.
